Het regelen van patiënttoestemming in de praktijk: wat het laatste Mitz-webinar duidelijk maakte

Van beleidsonderwerp naar implementatievraag

In gesprekken over Mitz wordt patiënttoestemming vaak in de eerste plaats benaderd als een juridische of beleidsmatige kwestie.

Dat is logisch. Toestemming hangt rechtstreeks samen met regelgeving, governance en zeggenschap van de patiënt.

Maar wat tijdens ons recente webinar met VZVZ en Amsterdam UMC heel duidelijk werd, is dat Mitz ook een zeer praktische technische en organisatorische kwestie is. Voor zorgorganisaties is de echte vraag niet alleen wat Mitz moet oplossen, maar ook hoe het geïmplementeerd kan worden op een manier die past binnen bestaande systemen, workflows en verantwoordelijkheden.

Dat was de focus van de sessie: inzicht krijgen in de verschuiving in het Nederlandse toestemmingslandschap, kijken naar wat implementatie daadwerkelijk vereist, en horen hoe dit er in de praktijk uitziet aan de hand van een vroege implementatie in een ziekenhuis.

Wat het webinar liet zien over Mitz

Judith Opraus van  VZVZ lichtte de rol van Mitz toe als nationale toestemmingsdienst voor de uitwisseling van medische gegevens tussen zorgverleners

Een belangrijk punt uit die bespreking is dat Mitz verandering brengt in de manier waarop toestemming wordt beheerd. In plaats van dat elke zorgverlener voor elke uitwisseling afzonderlijke lokale toestemmingsregistraties bijhoudt, creëert Mitz een gedeeld nationaal platform waar patiënten hun keuzes centraal kunnen beheren.

Dat is om twee redenen van belang.

Ten eerste geeft het patiënten meer directe controle en transparantie. Ze kunnen hun toestemmingskeuzes online beheren, deze indien nodig aanpassen en beter inzicht krijgen in wie hun gegevens bewaart en wie er toegang toe heeft.

Ten tweede verandert het wat zorgorganisaties lokaal moeten beheren. Toestemming hoeft niet langer te worden behandeld als een gefragmenteerde reeks registraties die aan elke afzonderlijke uitwisseling is gekoppeld. Dat vermindert de administratieve lasten, maar alleen als de implementatie op de juiste manier wordt aangepakt.

De misvatting die nog steeds voor wrijving zorgt

Een terugkerend thema tijdens de sessie was dat organisaties er vaak van uitgaan dat Mitz als een aparte laag bovenop de bestaande omgeving moet worden toegevoegd. Daar begint de complexiteit.

Wanneer toestemming wordt behandeld als iets dat losstaat van het daadwerkelijke uitwisselingsproces, creëren teams uiteindelijk extra controles, parallelle logica of extra operationele stappen. Dat verhoogt de druk op technische teams en maakt het moeilijker om workflows stabiel te houden.

Wat ik tijdens het webinar duidelijk heb willen maken, is dat de technische impact vaak kleiner is dan teams verwachten, mits toestemming op de juiste plek wordt geïntegreerd. De vraag is niet of Mitz kan worden aangesloten op uw omgeving. De belangrijkere vraag is waar toestemming in de architectuur thuishoort.

Wat dit betekent op XDS-niveau

In veel omgevingen wordt de toestemming voor XDS-uitwisseling momenteel geregeld via lokale BPPC-documenten. Deze documenten fungeren als kopieën van de toestemmingsregistratie uit het EPD en worden door de XDS-omgeving gebruikt om te bepalen of toegang moet worden verleend.

Dat model werkt, maar het betekent ook dat meerdere systemen in feite hun eigen versie van de toestemming bijhouden.

Mitz verandert dat model.

Met de Founda Mitz Connector kan de toestemmingsbeslissing centraal en in realtime worden gecontroleerd tijdens de uitwisseling zelf. Dat betekent dat de XDS-laag niet langer hoeft te vertrouwen op lokale kopieën die na verloop van tijd uit synchronisatie kunnen raken.

Dit was een van de meest praktische punten in de sessie. De implementatie gaat niet over het opnieuw opbouwen van de infrastructuur. Het gaat om het configureren van de uitwisselingslaag, zodat toestemming op het juiste moment wordt gecontroleerd, tegen de juiste bron.

Dat creëert een consistenter model voor de handhaving van toestemming, terwijl de bestaande uitwisselingsworkflows intact blijven.

Waarom het perspectief van het Amsterdam UMC van belang was

Een van de sterkste punten van het webinar was de bijdrage van Jasper van Dijk van het  Amsterdam UMC.

Hij vertelde over het traject vanaf de eerste verkenningsfase in 2022 tot aan de praktische beslissingen die nodig waren om Mitz te ondersteunen in een Epic- en XDS-omgeving. Wat in dat verhaal opviel, was niet alleen het technische werk dat ermee gemoeid was, maar ook het belang van afstemming tussen het ziekenhuis, de leverancier en de infrastructuurpartijen.

Hun ervaring toonde aan dat implementatie niet neerkomt op één enkele beslissing of één enkele connector. Het vereist een duidelijk beeld van waar toestemming wordt geregistreerd, wanneer deze wordt gecontroleerd en welke systemen op elkaar moeten worden afgestemd om dat in de praktijk mogelijk te maken.

Het liet ook iets bemoedigends zien. Wat begon als een complexe en verkennende opzet, is aanzienlijk volwassen geworden. Het vroege implementatiewerk helpt nu bij het creëren van een meer herhaalbaar traject voor andere organisaties die zich voorbereiden op Mitz.

Dat maakt dit moment belangrijk. Zorgorganisaties hoeven Mitz niet langer te benaderen als een puur theoretische toekomstige vereiste. Er zijn nu concrete implementatielessen om mee aan de slag te gaan.

De belangrijkste conclusie van de sessie

Als ik het webinar tot één kernpunt zou moeten terugbrengen, zou dat dit zijn:

Toestemming mag niet als een apart systeem functioneren.

Het moet deel uitmaken van de manier waarop gegevensuitwisseling al werkt.

Dat is belangrijk voor compliance, maar ook voor gebruiksvriendelijkheid en operationele stabiliteit. Als toestemmingscontroles op natuurlijke wijze in de architectuur passen, hoeven clinici geen extra stappen te ondernemen, hebben beheerders geen extra workarounds nodig en hoeven technische teams geen onnodige duplicatie te onderhouden.

Dat is het verschil tussen het implementeren van Mitz als een verplichting en het implementeren ervan als onderdeel van een sterker interoperabiliteitsontwerp.

Wat staat er nog meer op het programma voor het Founda-platform

Aan het einde van het webinar hebben we ook een aantal innovaties op het Founda-platform gepresenteerd die ditzelfde principe voortzetten: het verminderen van operationele wrijving door functionaliteit in bestaande workflows te integreren.

Deze omvatten:

• Auto Reconcile, voor het automatisch archiveren van externe onderzoeken in het lokale PACS in de juiste volgorde en met de juiste metadata

• Image Prefetch, voor het ophalen van relevante historische onderzoeken voordat een consult begint

• Cardiologie-integratie (PACS2), voor het mogelijk maken van de uitwisseling van cardiologische beelden via XDS op dezelfde manier als radiologie al wordt afgehandeld

• Founda Patient Facing Portal, waarmee patiënten medische beelden direct in Epic MyChart kunnen bekijken zonder aparte portalen of handmatige verzoeken

Wat deze ontwikkelingen met elkaar verbindt, is hetzelfde architecturale idee dat tijdens de Mitz-sessie werd besproken. Het doel is niet om meer lagen toe te voegen. Het is om de toegang tot, uitwisseling en het gebruik van gegevens natuurlijker te laten aanvoelen binnen de systemen waarop teams al vertrouwen.

Het volgende webinar: Verbetering van workflows voor het ophalen van beelden via XDS

Dat brengt ons bij het volgende onderwerp.

Op 28 mei om 10.00 uur organiseren we een nieuw webinar over een nauw verwante operationele uitdaging: hoe zorginstellingen via het XDS-netwerk af kunnen stappen van het handmatige, tijdrovende ophalen van beelden.

Verbetering van workflows voor het ophalen van beelden via XDS

In deze sessie lopen we stap voor stap de workflow voor het ophalen van beelden door, bekijken we waar knelpunten ontstaan, wat deze kosten aan personeelstijd, en hoe twee Founda-functies: Auto Reconcile en Image Prefetch, deze workflows van begin tot eind kunnen automatiseren. Of u nu één functie of beide onderzoekt, deze sessie helpt u de waarde te begrijpen, live demo's te bekijken en te beslissen waar u wilt beginnen.

Dit webinar is met name relevant voor besluitvormers op het gebied van beeldvorming, leidinggevenden van radiologieteams, PACS-beheerders en IT-teams die nog steeds elke maand veel tijd besteden aan handmatig ophalen en workarounds.

28 mei 2026 | 10:00  Register here

Vooruitblik

Het Mitz-webinar maakte één ding heel duidelijk: de toekomst van interoperabiliteit draait niet alleen om het voldoen aan eisen. Het gaat erom die eisen zodanig in systemen te integreren dat ze bruikbaar blijven voor de mensen die ermee werken.

Dat geldt voor toestemming.

Het geldt ook voor beeldvormingsworkflows, de beschikbaarheid van gegevens en de toegang voor patiënten.

De organisaties die het meest effectief zullen opereren, zijn degenen die deze veranderingen beschouwen als architecturale keuzes, en niet als afzonderlijke uitzonderingen. Zo blijft complexiteit beheersbaar en wordt vooruitgang duurzaam.