Al sinds de introductie van digitale beelden in de radiologie houden we ons in Nederland (en daarbuiten) bezig met het zoeken naar oplossingen om deze te delen over de grenzen van afdelingen en ziekenhuizen heen. En ben je actief in dit domein in Nederland, dan zijn de termen LTB, TLB, DUO, XDS, DVDExit, Twiin, etc., vast niet nieuw. Allemaal hebben ze te maken met het streven naar een vorm van landelijke beeldbeschikbaarheid. In dit artikel doe ik een poging om uit te leggen wat deze termen betekenen, en wat ze te maken hebben met het realiseren van een Landelijke Tijdlijn voor Beeldbeschikbaarheid.
Nadat de eerste digitale PACS systemen waren uitgerold, deed de "DICOM CD” al snel zijn intrede en ontstonden er lokale “netwerkjes” waarin beelden werden verstuurd o.b.v. het “push principe”. Rond 2008 deden de eerste oplossingen hun intrede die niet meer “push”, maar op “pull” gebaseerd waren.
Bij pull is het niet de verzender die bepaald wat een ontvanger krijgt, maar bepaalt een ontvanger welke informatie, die door “bron” beschikbaar is gesteld, wordt opgevraagd.
De uitdaging die daarbij als snel naar voren kwam was dat de juridische context tussen verzenden (push) en opvragen (pull) dusdanig anders is, dat het laatste alleen is toegestaan wanneer er aan strenge privacy- en security eisen wordt voldaan. Ondanks dat deze eisen volstrekt logisch zijn vormden ze in de praktijk een uitdaging om op regionale en/of landelijke schaal patiëntinformatie en/of beelden uit te wisselen.
Tussen 2010 en 2022 bleef de uitwisseling van beelden daardoor vooral beperkt tot de regio. Omdat niet alle regio's in dezelfde mate daartoe geëquipeerd waren, was succes niet overal verzekerd en uitwisseling op landelijke schaal niet haalbaar. Dit laatste werd steeds meer als probleem gevoeld omdat de zorg zich in dezelfde periode bewoog richting netwerkgebaseerde zorg. De oncologienetwerken zijn daar een mooi voorbeeld van.
Het niet kunnen opschalen van zowel regionale als landelijke uitwisseling werd pijnlijk duidelijk in de corona periode. Terwijl covid patiënten het hele land werden door gereden op zoek naar een intensive care bed, bleek het uitwisselen van essentiële patiëntinformatie een stuk minder eenvoudig. Tijdelijke oplossingen zoals het COVID Portaal boden gedurende de corona crisis een oplossing, maar werden na de crisis weer ontmanteld. Korte tijd leefde de gedachte dat de crisis ons had geleerd hoe het wel kan. Tot frustratie van velen bleek die gedachte niet duurzaam.
Voor het radiologiedomein werd deze “frustratie” gekanaliseerd in de visie van de NvvR op “beeldbeschikbaarheid". Geheel terecht stelt de NvvR het belang van “beeldbeschikbaarheid op landelijke schaal” centraal in het werkproces van een radioloog, en zet ze zich in om dit te bereiken.
Het is dan ook geen verrassing dat DUO en de visie "Landelijke tijdlijk beeldbeschikbaarheid’ van de NvvR in elkaars verlengde liggen. Begin 2024 was er een beslissingsmoment doordat er vanuit het Digitaal Transitie Orgaan (DTO) van het Ministerie van VWS de vraag was gesteld hoe een landelijke tijdlijn concreet kon worden vormgegeven. Feitelijk waren (en zijn) er op dat moment twee dominante uitwisselinfrastructuren voor beelden in gebruik. De ene gebaseerd op het "push” principe (Twiin Portaal), het andere gebaseerd op het “pull” principe (XDS netwerken). Elk met hun eigen voor- en nadelen, en elk met hun eigen voor- en tegenstanders. Een impasse gloorde aan de horizon. Vanuit beide "kanten” werden voorstellen gedaan om een landelijke tijdlijn te realiseren. De ene betrof het ombouwen van het Twiin Portaal tot een “pull” gebaseerde oplossing, op dat moment aangeduid met TPP (Twiin Portaal Plus), De andere betrof het aan elkaar knopen van bestaande (regionale) XDS netwerken inclusief het slaan van een brug met het nog te ontwikkelen TTP systeem. De uitwerking van deze "brug” werd geïntroduceerd onder de naam ‘DUO".
Het DTO besloot tot een tweeledige aanpak. Enerzijds werd een pilot met het Twiin Portaal Plus in de stijgers gezet waarbij naast technische vooral ook de juridische haalbaarheid onderzocht moest worden. Anderzijds werd het "DUO haalbaarheidsonderzoek” gestart om een uitspraak te krijgen of het slaan van een brug door inzet van internationaal beproefde en geaccepteerde standaarden mogelijk en in de praktijk haalbaar zou kunnen zijn.
In maart 2025 werden de uitkomsten van het DUO Haalbaarheidsonderzoek in het DTO besproken. In lijn met de verwachtingen was de conclusie dat het verbinden van verschillende uitwisselinfrastructuren op de manier zoals voorgesteld niet alleen haalbaar is, maar ook beter aansluit bij andere ontwikkelingen op landelijk (Wegiz) en Europees (EHDS) niveau. Daarnaast biedt DUO keuzevrijheid aan zorginstellingen om een oplossing te kiezen die het beste bij hun wensen past. Het DTO besloot dan ook tot het uitvoeren van een “Proof of Concept” om deze conclusies door drie leveranciers (Founda Health, Enovation en Alphatron) te laten toetsen met als vooruitzicht dat bij een succesvolle PoC DUO de basis vormt van een “landelijke tijdlijn (voor) beeldbeschikbaarheid die leverancier- en applicatieonafhankelijk is. Een aanvullende eis die daarbij werd gesteld is dat Mitz gebruikt wordt voor zowel het controleren van "patiënttoestemming" als het “gericht bevragen” om de eerder genoemde juridische haalbaarheid te kunnen garanderen.
De genoemde leveranciers hebben door middel van twee gezamenlijke testsessies in juni en december 2025 aangetoond dat zij succesvol onderling radiologische beelden en verslagen kunnen uitwisselen en elkaars applicaties kunnen voeden met informatie die relevant is om een tijdlijn te realiseren. Eind december is een samenwerkingsovereenkomst gesloten tussen de drie leveranciers, Zorgverzekeraars Nederland en VZVZ om de Landelijk Tijdlijn Beeldbeschikbaarheid (LTB) te implementeren o.b.v. DUO.
Wat betekent dit nu voor de komende tijd? Allereerst is het van belang om te weten dat de “landelijke tijdlijn voor beeldbeschikbaarheid” voor een groot deel van de Nederlandse zorginstellingen al realiteit is. Zorginstellingen die gebruik maken van XDS, en die het landelijke “Knoop.” convenant ondertekend hebben, zijn onderdeel van het landelijk dekkend XDS netwerk dat ruim 50 zorginstellingen onderling verbindt. Zorginstellingen die het convenant nog niet ondertekend hebben maar wel over een XDS aansluiting beschikken kunnen eenvoudig toetreden tot dit netwerk. Zorginstellingen die nog niet over een XDS aansluiting beschikken kunnen dat alsnog overwegen.
DUO maakt beeldbeschikbaarheid en beelduitwisseling op landelijke schaal mogelijk door bestaande infrastructuren te koppelen zodat er een leverancier- en applicatieonafhankelijke oplossing ontstaat die aansluit bij wat nu al werkt.
Om onderdeel te worden van een landelijk netwerk dat ook huizen die niet over een XDS aansluiting beschikken kan bereiken is een “DUO uitbreiding” randvoorwaardelijk. DUO is daarbij niet het einddoel, maar een fundamentele opstap naar het beschikbaar stellen en uitwisselen van medische beelden zoals daar binnen EHDS over wordt nagedacht.
Het goede nieuws is dat het Ministerie van VWS en Zorgverzekeraars Nederland een financiële vergoeding in het vooruitzicht stelt aan zorginstellingen die actief aan de slag gaan met DUO in combinatie met XDS. Deze financiering is onderdeel van een afspraak om een gelijk speelveld te creëren waarbij ziekenhuizen keuzevrijheid hebben om een oplossing te kiezen die bij hun past.
Deze vergoeding helpt zorginstellingen die al over een XDS aansluiting beschikken, deze geschikt te maken voor de benodigde koppeling met Mitz. Daarnaast biedt het de mogelijkheid om hun PACS systeem te koppelen aan XDS zodat de "tijdlijn” ook toegankelijk is voor een radioloog via het eigen PACS werkstation. Zorginstellingen die nog niet over XDS beschikken kunnen deze vergoeding ook inzetten om alsnog een XDS aansluiting aan te schaffen.
Een combinatie van DUO en XDS biedt een groot aantal extra voordelen. Zo is het mogelijk om naast radiologische beelden en verslagen ook beeldonderzoeken van andere disciplines beschikbaar te stellen en uit te wisselen. Ook "niet-beeld” informatie zoals laboratoriumuitslagen, verwijsbrieven, medische correspondentie kunnen eenvoudig via het landelijke XDS netwerk worden gedeeld, en zijn er koppelingen mogelijk met bijv. PGOs, het MDO Portaal en huisartsinformatiesystemen. Ook biedt XDS een stevige basis voor de toekomstige IHE Profielen (XC-WADO en MADO) die de basis vormen voor EHDS gedreven beelduitwisseling.
Een landelijke tijdlijn beeldbeschikbaarheid was niet eerder zo dichtbij. Zorginstellingen worden daarom geadviseerd om na te denken hoe zij met of zonder hun XDS aansluiting onderdeel kunnen worden van de landelijke tijdlijn. Neem vooral contact op met uw XDS leverancier voor meer informatie, en laat u uitleggen hoe eenvoudig het is om een bestaande XDS aansluiting "DUO gereed” te maken, of hoe uw zorginstelling alsnog over een XDS aansluiting (inclusief de DUO) koppeling kan beschikken.
Gebruikt u een XDS oplossing van Founda Health BV (voorheen Forcare), neem dan contact op met Tom van Duin, Andries Hamster of laat uw contactgegevens achter op https://www.foundahealth.com/contact